ചില പുസ്തകങ്ങൾ വായിച്ചുകഴിഞ്ഞാലും കഥ മാത്രം മനസ്സിൽ ഒതുങ്ങില്ല; കഥാപാത്രങ്ങളും അവരുടെ വികാരങ്ങളും നമ്മോടൊപ്പം കുറച്ചുനേരം കൂടി സഞ്ചരിക്കും. വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിന്റെ ‘മതിലുകൾ’ അത്തരമൊരു നോവലാണ്. വായിച്ചുതീർന്നിട്ടും ബഷീറും നാരായണിയും മനസ്സിൽ നിന്ന് മാഞ്ഞുപോകുന്നില്ല. അവരുടെ പ്രണയവും കാത്തിരിപ്പും നിശ്ശബ്ദ സംഭാഷണങ്ങളും ഇന്നും ഉള്ളിൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
‘മതിലുകൾ’ എന്ന പേര് കേൾക്കുമ്പോൾ ആദ്യം മനസ്സിലെത്തുന്നത് വേർതിരിവും അടച്ചുപൂട്ടലുമാണ്. എന്നാൽ, ബഷീർ ആ മതിലുകളെ പ്രണയത്തിന്റെ പാലമാക്കി മാറ്റുന്നു. പരസ്പരം ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത രണ്ടുപേർ, മതിലിനപ്പുറത്തുനിന്ന് ശബ്ദങ്ങളിലൂടെ മാത്രം പരസ്പരം തിരിച്ചറിയുകയും സ്നേഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മുഖങ്ങളല്ല, ഹൃദയങ്ങളാണ് അവിടെ തമ്മിൽ കണ്ടുമുട്ടുന്നത്. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, ഈ നോവൽ പ്രണയത്തിന്റെ ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ രൂപത്തെയാണ് വായനക്കാരന് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നത്.
മതിലിനപ്പുറത്ത് വിരിഞ്ഞ പ്രണയത്തിന്റെ റോസാപ്പൂക്കളിൽ നിന്ന് തേൻ നുകർന്നവരായിരുന്നു ബഷീറും നാരായണിയും. അവരുടെ പ്രണയത്തിൽ ആഡംബരങ്ങളോ വലിയ വാഗ്ദാനങ്ങളോ അതിശയോക്തികളോ ഇല്ല. എന്നിട്ടും ഓരോ സംഭാഷണത്തിലും ഒരു സ്നേഹസ്പർശമുണ്ട്. കാണാനാകാത്ത ഒരാളെ ഇത്രയും ആഴത്തിൽ സ്നേഹിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന യാഥാർത്ഥ്യം ബഷീർ വളരെ സ്വാഭാവികമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അതാണ് ഈ നോവലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത.
ഈ നോവലിൽ ജയിൽ എന്നത് ഒരു ശിക്ഷാകേന്ദ്രം മാത്രമല്ല; കഥാനായകന്റെ ചിന്തകളും സ്വപ്നങ്ങളും തമാശകളും പ്രതീക്ഷകളും വിരിയുന്ന മറ്റൊരു ലോകം കൂടിയാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യം നഷ്ടപ്പെട്ട ശരീരത്തിനുള്ളിൽ പോലും സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന മനസ്സിനെ ബഷീർ അതിസൂക്ഷ്മമായി വരച്ചുകാട്ടുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഈ കഥയിൽ ജയിൽ ഇരുട്ടിന്റെ പ്രതീകമല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ മറ്റൊരു മുഖമാണ്.
ബഷീറിന്റെ എഴുത്തുശൈലിയെക്കുറിച്ച് പ്രത്യേകം പറയേണ്ടതുണ്ട്. ലളിതമായ വാക്കുകളിലൂടെ അസാധാരണമായ അനുഭവങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് അപൂർവമാണ്. വലിയ തത്ത്വചിന്തകളോ സങ്കീർണമായ ഭാഷയോ ഉപയോഗിക്കാതെ, സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയിൽ അസാധാരണമായ വികാരങ്ങളെ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് ബഷീറിന്റെ കൃതികൾക്ക് കാലമെത്ര കഴിഞ്ഞാലും പുതുമ നഷ്ടപ്പെടാത്തത്.
‘മതിലുകൾ’ ഒരു പ്രണയകഥ മാത്രമല്ല; മനുഷ്യന്റെ ഏകാന്തതയെയും കാത്തിരിപ്പിനെയും പ്രതീക്ഷയെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും കുറിച്ചുള്ള മനോഹരമായ ആവിഷ്കാരമാണ്. നമ്മൾ കെട്ടിപ്പൊക്കുന്ന ഭൗതികമായ മതിലുകളെക്കാൾ ശക്തമാണ് മനുഷ്യഹൃദയമെന്ന് ഈ നോവൽ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. പ്രണയം കണ്ണുകളിലൂടെ മാത്രമല്ല, മനസ്സുകൾ തമ്മിലുള്ള അടുപ്പത്തിലൂടെയുമാണ് ജനിക്കുന്നതെന്ന് ബഷീർ തെളിയിച്ചുതരുന്നു.
വായിച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ മനസ്സിൽ അവശേഷിച്ച ഒരു ചിന്തയുണ്ട്: “മതിലുകൾ” എന്ന പേരിൽ പോലും ഇങ്ങനെ ഹൃദയം കീഴടക്കുന്ന ഒരു പ്രണയകഥ എഴുതാൻ മറ്റാർക്കെങ്കിലും കഴിയുമോ? പ്രണയത്തെ ഇത്ര ലളിതമായും അത്രത്തോളം ആഴത്തിലും അവതരിപ്പിക്കാൻ ബഷീറിന് മാത്രമേ കഴിയൂ എന്ന് തോന്നിപ്പോകും. ഒരു മതിലിനെപ്പോലും പ്രണയത്തിന്റെ പ്രതീകമാക്കി മാറ്റിയ ആ എഴുത്തുകാരനോടുള്ള ആദരവ് വായനയ്ക്ക് ശേഷം ഒന്നുകൂടി വർദ്ധിക്കുകയാണ്.