ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക തലസ്ഥാനം, ബോളിവുഡും ധാരാവിയും സബർബൻ ട്രെയിനുകളും ഇഴചേർന്ന മഹാ നഗരം… ഒരു കാലത്ത് മലയാളി യുവത്വം ജോലി തേടി കൂട്ടമായി ചേക്കേറിയിരുന്ന മുംബൈ (പഴയ ബോംബെ). എന്റെ യാത്രാ ബക്കറ്റ് ലിസ്റ്റിൽ ഈ നഗരം ഇടം പിടിച്ചിട്ട് കാലം കുറച്ചായി. സുഹൃത്തും സഹപാഠിയുമായിരുന്ന ദിപിൻ ഐ.ഐ.ടി ബോംബെയിൽ (IIT-B) പിഎച്ച്.ഡി അഡ്മിഷൻ എടുത്ത കാലം മുതൽ അങ്ങോട്ട് ക്ഷണിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒടുവിൽ അവന്റെ പഠനം കഴിയാറായ ഘട്ടത്തിൽ ആ യാത്ര യാഥാർത്ഥ്യമായി. കൂടെ സഹപാഠിയും സാഫി കോളേജ് ലൈബ്രേറിയനുമായ യാസീനുമുണ്ട്. ഞങ്ങൾ മൂന്നുപേരും ഫാറൂഖ് കോളേജിലെ ക്ലാസ്മേറ്റുകളായിരുന്നു.
ജനുവരി 22 വ്യാഴാഴ്ച പുലർച്ചെ കോഴിക്കോട് നിന്നു മുംബൈ എൽ.ടി.ടി (LTT) ദുരന്തോ എക്സ്പ്രസ്സിലായിരുന്നു യാത്ര. എറണാകുളം കഴിഞ്ഞാൽ അഞ്ച് സ്റ്റോപ്പുകൾ മാത്രമുള്ള ദുരന്തോ മുംബൈ യാത്രയ്ക്ക് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ ട്രെയിനാണ്. കർണാടകയും ഗോവയും പിന്നിട്ട് രാത്രി 7.30-ഓടെ ട്രെയിൻ ലോകമാന്യ തിലക് സ്റ്റേഷനിലെത്തി. അവിടെനിന്ന് ഊബർ ടാക്സിയിൽ നേരെ ഐ.ഐ.ടി ബോംബെ ഹോസ്റ്റലിലേക്ക്. സെൻട്രൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റികളിലെ പോലെ തന്നെ പാസ്സുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമേ അകത്തേക്ക് പ്രവേശനമുള്ളൂ. ദിപിൻ നേരത്തെ തന്നെ പാസ്സ് കരുതിയിരുന്നതിനാൽ പ്രവേശനം സുഗമമായി. ആദ്യമായാണ് ഒരു ഐ.ഐ.ടി ക്യാമ്പസ് സന്ദർശിക്കുന്നത്. ലാബുകളും ലൈബ്രറികളും കെമിസ്ട്രി ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റുമൊക്കെയായി അതൊരു പ്രത്യേക ലോകം തന്നെയാണ്. എം.എസ്.സി (M.Sc) അല്ലെങ്കിൽ പിഎച്ച്.ഡി പോലുള്ള കോഴ്സുകൾ ഇത്തരം സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്ന് ചെയ്യുന്നത് വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് വലിയ തോതിലുള്ള ‘എക്സ്പോഷർ’ (exposure) നൽകുമെന്ന് അവിടെ കണ്ടപ്പോൾ ബോധ്യപ്പെട്ടു.
പിറ്റേദിവസം ദിപിൻ ഞങ്ങളെ ക്യാമ്പസ് ചുറ്റിക്കാണിച്ചു. ‘സമീർ ഹിൽ’ എന്ന കുന്നും പവായ് തടാകവും ക്യാമ്പസിനുള്ളിലോ അതിനോട് ചേർന്നോ ആണ്. സഞ്ജയ് ഗാന്ധി നാഷണൽ പാർക്കിനോട് ചേർന്നായതുകൊണ്ട് കടുവയും പാമ്പും പോലുള്ള വന്യമൃഗങ്ങൾ ഇടയ്ക്ക് ക്യാമ്പസിലിറങ്ങാറുണ്ടത്രേ! ഞങ്ങൾ താമസിച്ച ഹോസ്റ്റൽ ബാൽക്കണിയിൽ നിന്നുള്ള പവായ് തടാകത്തിന്റെ കാഴ്ച അതിമനോഹരമായിരുന്നു. വെള്ളിയാഴ്ചയായതിനാൽ ക്യാമ്പസിലെ സുഹൃത്തുക്കളായ റാഷിദിന്റെയും അസ്ലമിന്റെയും കൂടെ ജുമുഅ നമസ്കാരത്തിന് പോയി. അവിടെ രണ്ട് ജുമുഅകളുണ്ട്; ഒന്ന് ഒരു മണിക്കും മറ്റൊന്ന് രണ്ടു മണിക്കും. തിരക്ക് കുറഞ്ഞ രണ്ടാമത്തെ ജുമുഅയ്ക്കാണ് ഞങ്ങൾ പോയത്. തിരക്ക് ഒഴിവാക്കാൻ കേരളത്തിലെ പള്ളികളിലും റമദാൻ കാലത്തെങ്കിലും പരീക്ഷിക്കാവുന്ന നല്ലൊരു മാതൃകയാണിതെന്ന് തോന്നി.
ഉച്ചയ്ക്ക് ലാബ് സന്ദർശനത്തിന് ശേഷം ഞങ്ങൾ മുംബൈയുടെ ജീവനാഡിയായ സബർബൻ ട്രെയിനിൽ (ലോക്കൽ ട്രെയിൻ) ചത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജ് ടെർമിനസിലേക്ക് (CSMT) തിരിച്ചു. വെറും പത്തു രൂപ ടിക്കറ്റിൽ എങ്ങോട്ട് വേണമെങ്കിലും യാത്ര ചെയ്യാം. നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പാഞ്ഞുപോകുന്ന ട്രെയിനുകൾ… 18 പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളുള്ള CSMT-യിൽ എപ്പോഴും തിരക്കാണ്. മുംബൈയിൽ എവിടെയാണ് തിരക്കില്ലാത്തത്! റോഡിലും ബസ്സിലും ട്രെയിനിലും രാത്രിയെന്നോ പകലെന്നോ വ്യത്യാസമില്ലാതെ ജനങ്ങൾ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഗേറ്റ്വേ ഓഫ് ഇന്ത്യയും താജ് ഹോട്ടലും തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്ന കാഴ്ച പ്രൗഢഗംഭീരമാണ്. താജ് ഹോട്ടൽ കണ്ടപ്പോൾ 2008-ലെ ഭീകരാക്രമണത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ മനസ്സിൽ വന്നുപോയി. തുടർന്ന് പ്രശസ്തമായ കഫേ ബാഗ്ദാദിയിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. മട്ടൺ വിഭവങ്ങൾക്ക് പേര് കേട്ട സ്ഥലമാണെങ്കിലും ഞങ്ങൾ ചിക്കൻ വിഭവങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് തൃപ്തിപ്പെട്ടത്. പിന്നീട് തിരക്കുകളിൽ നിന്ന് മാറി അല്പനേരം കടൽക്കാറ്റേൽക്കാൻ മറൈൻ ഡ്രൈവിലേക്ക്.
യുനെസ്കോയുടെ വേൾഡ് ഹെറിറ്റേജ് പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിച്ച മുംബൈ പബ്ലിക് ലൈബ്രറിയും ഞങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. കൊളോണിയൽ കാലത്തെ ആ നിർമ്മിതി ഏതൊരു പുസ്തകപ്രേമിയെയും വിസ്മയിപ്പിക്കും. തുടർന്ന് ബോംബെ ഹൈക്കോടതി, റിസർവ് ബാങ്ക് എന്നിവയ്ക്ക് മുന്നിലൂടെ നടന്ന് വീണ്ടും റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിലേക്ക്. റിപ്പബ്ലിക് ദിനത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള മിനുക്കുപണികൾ നഗരത്തിലെങ്ങും തകൃതിയായി നടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. രാത്രിയിൽ ദീപാലംകൃതമായ വിക്ടോറിയ ടെർമിനസ് (CSMT) കാണേണ്ട കാഴ്ച തന്നെയാണ്.
രുചികരമായ ഭക്ഷണങ്ങൾക്കും പേരുകേട്ട ഇടമാണ് മുംബൈ. അതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനം വടാപാവ് തന്നെ. CSMT-ക്ക് മുന്നിലുള്ള ‘അരാം വടാപാവ്’ വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. ബന്നിനുള്ളിൽ വട തിരുകിയ ഈ വിഭവം തിരക്കിട്ട മുംബൈ ജീവിതത്തിലെ ഒരു ലളിതഭക്ഷണമാണ്. മുഹമ്മദ് അലി സ്ട്രീറ്റിലെ വിഭവങ്ങളും ഒട്ടും പിന്നിലല്ല. ചിക്കൻ റോളും മലായ് ചിക്കനുമെല്ലാം അതിസ്വാദിഷ്ടമാണ്. പ്രശസ്തമായ ‘സുലൈമാൻ ഉസ്മാൻ മിഠായി വാല’യുടെ അഫ്ലാതൂൺ ഷോപ്പിലെ തിരക്ക് കണ്ടപ്പോൾ റമദാൻ കാലത്തെ ഇവിടുത്തെ കാഴ്ച എന്തായിരിക്കുമെന്ന് ഞാൻ ആലോചിച്ചുപോയി.
എലിഫന്റാ കേവ്സ്, കൊളാബ മാർക്കറ്റ്, ഹാജി അലി ദർഗ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിച്ചു. എലിഫന്റാ ഗുഹകളിലേക്കുള്ള ഫെറി യാത്ര മനോഹരമായ ഒരു അനുഭവമായിരുന്നു. നാല് ദിവസത്തെ സംഭവബഹുലമായ മുംബൈ കാഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം സുഹൃത്തുക്കളോട് യാത്ര പറഞ്ഞ് നേത്രാവതി എക്സ്പ്രസ്സിൽ നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ മനസ്സു നിറയെ ആ മഹാനഗരത്തിന്റെ ഓർമ്മകളായിരുന്നു.